ABD'nin İran yaptırımları Çin bankalarını kritik eşiğe getirdi: Dolar mı, Tahran mı?

ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırım dalgası, Çin bankalarını Washington ile Tahran arasında zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın yaptırımları aşmasına yardımcı olan kuruluşların Amerikan finans sisteminden çıkarılabileceğini belirtirken, özellikle Çin bankalarının İran petrolünün paraya dönüştürülmesine aracılık etmeleri halinde hedef alınacağını söyledi.

Bessent, İran adına kara para aklama veya yaptırımları delmeye yardımcı olan herhangi bir kuruluşun ABD finans sistemine erişimini kaybetme riski taşıdığını açıkladı. Çin bankalarıyla ilgili soruya ise, "İran petrolünü paraya dönüştüren ekosistemin parçası olurlarsa hedef alınacaklar" yanıtını verdi.

Pekin yönetimi Washington'ın tehdidine sert karşılık verdi. Çin Dışişleri Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin onayına veya uluslararası hukuka dayanmayan tek taraflı yaptırımlara karşı olduklarını yineleyerek, ülkenin çıkarlarını korumak için "gerekli tüm önlemleri" alacağını bildirdi.

CNBC'nin haberine göre, Çin açısından riskin boyutu İran'la enerji ilişkilerinden kaynaklanıyor. Savaş öncesinde İran'ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını Çin satın alırken, İran petrolü Çin'in toplam ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 12'sini oluşturuyordu. Genişletilen ABD yaptırımları kapsamında bazı Çin merkezli şirket ve kişilerin İran ordusuna yardım ettiği iddiasıyla hedef alınması, baskının doğrudan Çin finans sistemine uzanabileceği endişesini artırdı.

Ancak Pekin'in Washington'a karşı manevra alanı sınırsız değil. Çin'in en büyük bankaları, dış ticaret ve uluslararası finansman açısından ABD dolarına erişimi korumak için güçlü nedenlere sahip. SWIFT verilerine göre dolar temmuz ayında küresel ödemelerin yarısından fazlasında kullanılırken, yuanın payı yalnızca yüzde 3,1'de kaldı. Ticaret finansmanında ise dolar yaklaşık yüzde 80 pay alırken yuan yüzde 8,4 ile ikinci sırada yer aldı.

Çin bu bağımlılığı azaltmak amacıyla alternatif finansal altyapısını da büyütüyor. Çin Merkez Bankası tarafından geliştirilen Sınır Ötesi Bankalararası Ödeme Sistemi CIPS, dolar merkezli finans sistemine karşı bir alternatiften çok yaptırım risklerine karşı bir güvenlik ağı olarak görülüyor. Sistemde küresel çapta 210 doğrudan katılımcı kurum bulunurken, işlemler özellikle 2022'de başlayan Rusya-Ukrayna savaşından sonra hız kazandı.

Z-Ben Genel Müdürü Peter Alexander, gelişen yapının ülkelerin doları tamamen terk ettiği bir sistem anlamına gelmediğini, daha çok "jeopolitik bir hedge aracı" oluşturduğunu belirtti. Economist Intelligence Unit kıdemli ekonomisti Tianchen Xu da Çin'in ticaret modelinin dolar sistemine bağlı kalmasını gerektirdiğini ancak Pekin'in genişleyen ABD yaptırımlarına bütünüyle uyacağının varsayılamayacağını söyledi.

Xu'ya göre Washington'ın büyük Çinli şirketleri hedef alması halinde Pekin, nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrolleri dahil çeşitli karşı önlemlere başvurabilir. Bu durum ABD açısından da yaptırımların sınırlarını ortaya koyuyor. Washington, Çin bankaları üzerindeki baskıyı artırırken aynı zamanda Çin'in kontrolündeki kritik minerallere erişimi ve ekonomik ilişkilerin istikrarını da gözetmek zorunda.

Gerilim, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in gelecek ay ABD'de gerçekleştirmesi beklenen görüşme öncesinde daha da önem kazanıyor. Analistler, Washington'ın İran'a yönelik ekonomik baskıyı artırmak istediğini ancak Çin'in büyük bankalarını doğrudan hedef alan bir adımın hem küresel finans sisteminde hem de ABD-Çin ilişkilerinde çok daha geniş çaplı sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.

ABD'nin İran yaptırımları Çin bankalarını kritik eşiğe getirdi: Dolar mı, Tahran mı?

Bunlar da İlginizi Çekebilir