ANALİZ- Ekim ayı Merkezi Yönetim bütçe Dengesi Verileri Değerlendirmesi (Akbank)
Bütçe Dengesi:
· Merkezi yönetim bütçe dengesi ekim ayında 481,1 milyar TL ile Hazine nakit dengesinin üzerinde (-329,9 milyar TL) açık verdi. Faiz dışı açık ise 179,8 milyar TL oldu (Grafik 1). 2025 yılı aynı döneminde bütçe dengesi 223,2 milyar TL, faiz dışı denge ise 65,8 milyar TL açık vermişti. Böylece, 12 aylık birikimli bütçe açığı 2,4 trilyon TL'den 2,7 trilyon TL'ye yükselirken (%GSYİH: -3,3), 12 aylık birikimli faiz dışı fazla 206,5 milyar TL'den 92,6 milyar TL'ye (%GSYİH: 0,1) geriledi (Grafik 2).
Grafik 1. Bütçe Dengesi ve Hazine Nakit Dengesi (milyar TL)
Grafik 2. Bütçe Dengesi ve Hazine Nakit Dengesi (12 aylık birikimli, milyar TL)
· Mevsimsellikten arındırılmış (m.a.) olarak bütçe dengesinde ve faiz dışı bütçe dengesinde aylık bazda bozulma görüldü (Grafik 3). Bu durum gelir artışının harcama artışından daha sınırlı artmasından kaynaklandı. Faiz ödemelerindeki yüksek seyrin artarak sürmesi de bütçe açığının artmasında rol oynadı (Grafik 4).
Grafik 3. Faiz Dışı Bütçe Dengesi
(milyar TL)
Grafik 4. Gelir ve Giderler
(mev. ard., milyar TL)
Kaynak: HMB, Akbank
Bütçe Gelirleri:
· Merkezi yönetim bütçe gelirleri, ekim ayında yıllık %13,2 artışla 1.298,3 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylece Ocak-Ekim döneminde yıllık %32,1 artışla 13.406 milyar TL oldu. OVP'ye göre 2026 yıl sonu tahmini 17,0 trilyon TL olup, ilk on ayda tahminin %79'u gerçekleşmiş oldu.
* Vergi gelirleri yıllık artışında ivme kaybı görülüyor; ekimde yıllık bazda %16,9 artışla 1.141 milyar TL'ye yükseldi. Vergi gelirlerinde yılın on aylık döneminde ise yıllık artış %32,2 olarak gerçekleşti.
* Gelir vergisi ekim ayında yıllık %31,3 arttı. Kurumlar vergisinde net tutar beyana dayanan kurumlar vergisi kalemi kaynaklı ekim ayında -19,3 milyar TL ile negatif değer aldı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise gelir vergisi aylık %6,2 artarken, kurumlar vergisi %2,8 geriledi.
* Dahilde alınan KDV'de yıllık artış eylülde %30,7 oldu. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise eylüldeki aylık bazda %2,5 artışın ardından ekimde %0,2 geriledi.
* ÖTV gelirleri eşel mobil sisteminin etkisiyle nisan ayında bu yana (temmuz ayı hariç) yıllık bazda azalırken; ekim ayındaki yıllık düşüş oranı da %19,8 oldu. Mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık bazda sert düşüş (%10,1) kaydedildi. Petrol ve doğal gaz ürünlerinden elde ÖTV gelirleri eşel mobil sisteminin etkisiyle yıllık bazda %59,8 geriledi. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV geliri ise satışlardaki zayıflamanın etkisiyle son dört aydır azalış eğiliminde (ağustos: %-8,1, eylül: %-12,7, ekim: %-26,4). Tütün mamullerinden elde edilen ÖTV gelirleri yıllık bazda %11,0 arttı.
* İthalden alınan KDV ise yıllık bazda %31,4 artarken, fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak aylık bazda artış %2,4 oldu.
Grafik 5. Vergi Gelirleri (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)
Grafik 6. Vergi Gelirleri (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)
* Reelleştirmeler ilgili TÜFE kalemleri kullanılarak yapılmıştır.
* Mevsimsellikten arındırılmış olarak vergi gelirleri son üç aydır %2,0 civarında istikrarlı artış gösteriyor. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise vergi gelirlerinde eylüldeki aylık %0,3 artışın ardından ekimde %0,2 düşerek yataya yakın seyretti (Grafik 5 ve 6). Gelir vergisi ve ithalde alınan katma değer vergisi artarken diğer vergi kalemleri aylık bazda geriledi. En belirgin düşüş motorlu taşıtlar kaynaklı özel tüketim vergisinde gerçekleşti.
Bütçe Giderleri:
· Merkezi yönetim bütçe harcamaları ekim ayında yıllık %29,9 artışla 1.779,4 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu gelişmede faiz harcamalarının yüksek seyri de etkili oldu. Böylece Ocak-Ekim döneminde yıllık artış %35,7, toplam harcama tutarı 15.728 milyar TL oldu. OVP'de yıl sonu tahmini 19,7 trilyon TL olup, ilk on ayda tahminin %80'i gerçekleşti.
* Faiz dışı harcamalar ekimde yıllık %21,9 artarken, Ocak-Ekim döneminde yıllık %34,8 artışla 13.175 milyar TL'ye ulaştı.
* Cari transferler yıllık artışında bir yavaşlama görülüyor. Eylülde yıllık %48,7 artışın ardından ekimde artış %18,2 oldu. KİT görevlendirme kalemi ekim ayında 66,6 milyar TL oldu. Bu tutarın 65,3 milyar TL ile neredeyse tamamı Elektrik Üretim A.Ş.'ye, 1,37 milyar TL'si ise Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'na transfer edildi. Ocak-Ekim döneminde ise toplam transfer tutarı 308,5 milyar TL'ye ulaşırken; bu tutarın 205 milyar TL'si Elektrik Üretim A.Ş.'ye, 91 milyar TL'si BOTAŞ'a ve 7,8 milyar TL'si Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'na ait. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise cari transferler aylık bazda son iki aydır düşüş gösteriyor; ekimde aylık azalış %1,8 oldu.
* Mal ve hizmet alımları yıllık bazda %25,8, personel giderleri ise yıllık bazda %32,8 arttı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık bazda mal ve hizmet alımları ekimde aylık %6,7 azaldı. Personel giderleri aylık sınırlı geriledi. Yatırım harcamalarını da içeren sermaye giderleri yıllık %16,4 arttı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık %1,5 azaldı. Sermaye transferleri yıllık %12,7 azalışla 55,3 milyar TL olarak gerçekleşti.
* Borç verme kalemi ekimde yıllık bazda %39,6 arttı; 30,2 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu tutarın 20,8 milyar TL'sini KİT'lere borç verme kapsamında sermaye transferleri oluşturdu; 19,0 milyar TL'si T.C. Devlet Demiryolları'na, 1,8 milyar TL'si Türkiye Taşkömürü Kurumu'na transfer edildi. Ocak-Ekim döneminde ise toplam transfer tutarı 225 milyar TL oldu.
o Faiz harcamaları ekimde yıllık %91,4 artışla 301 milyar TL'ye yükselirken, yılın ilk on ayında ise %40,3 artışla 2.552 milyar TL oldu. OVP yıl sonu tahmini 2.825 milyar TL olup, ilk on ayında tahminin %90'ı gerçekleşmiş oldu.
o Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılarak incelendiğinde, faiz dışı harcamalar son iki aydır düşüş gösteriyor (Grafik 7). Alt detaylara bakıldığında; sermaye transferleri dışındaki tüm kalemler ekimde aylık bazda geriledi.
Grafik 7. Faiz Dışı Bütçe Harcamaları (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)
Grafik 8. Faiz Dışı Bütçe Harcamaları (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)
Tablo 1. Bütçe Dengesi (Milyon TL)
Aylık
İlk 10 Ay Birikimli
12 Aylık Birikimli
Eki.26
Eki.25
Eki.26
Eki.25
Eki.26
Eki.25
Merkezi Yönetim Gelirleri
1.298.285
1.147.070
13.406.085
10.151.995
16.080.966
11.971.001
Genel Bütçe Gelirleri
1.277.523
1.112.580
13.069.982
9.873.283
15.687.380
11.638.757
Vergi Gelirleri
1.141.117
976.016
11.543.099
8.729.521
13.863.405
10.257.137
Gelir Vergisi
398.205
303.370
3.291.227
2.250.908
3.853.563
2.602.290
Kurumlar Vergisi
-19.261
8.105
1.230.141
868.140
1.585.875
1.073.119
Dahilde Alınan Katma Değer Vergisi
209.632
160.439
1.726.156
1.264.992
2.017.104
1.458.527
Özel Tüketim Vergisi
149.348
186.189
1.586.231
1.580.346
2.030.200
1.893.772
İthalde Alınan Katma Değer Vergisi
208.222
158.440
1.802.451
1.383.287
2.143.361
1.627.575
Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
12.912
12.431
262.047
169.062
293.236
192.401
Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler
6.301
7.489
68.879
97.025
82.679
134.064
Faizler, Paylar ve Cezalar
115.375
114.021
1.144.792
833.366
1.391.874
992.299
Sermaye Gelirleri
1.805
2.565
50.120
40.977
54.209
57.639
Alacaklardan Tahsilat
13
58
1.045
3.333
1.976
5.217
Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri
15.184
30.221
259.961
222.009
307.418
268.591
Düzen. ve Denet. Kurumların Gelirleri
5.578
4.270
76.142
56.703
86.168
63.653
Merkezi Yönetim Harcamaları
1.779.376
1.370.269
15.727.506
11.592.472
18.775.454
14.258.970
Faiz Hariç Harcamalar
1.478.061
1.212.861
13.175.061
9.772.683
15.988.415
12.217.631
Personel Giderleri
441.970
332.835
4.282.999
3.071.651
4.845.379
3.489.367
Sosyal Güv.Kur. Devlet Primi
54.485
41.469
539.226
377.370
616.329
433.988
Mal ve Hizmet Alımları
126.211
100.324
1.084.304
761.229
1.395.991
990.707
Cari Transferler
615.217
520.301
5.646.039
4.328.003
6.726.615
5.101.396
Sermaye Giderleri
154.660
132.922
1.037.679
895.591
1.487.979
1.202.923
Sermaye Transferleri
55.349
63.402
278.017
146.965
491.189
725.632
Borç Verme
30.169
21.608
306.796
191.875
424.934
273.619
Faiz Harcamaları
301.315
157.408
2.552.445
1.819.788
2.787.039
2.041.339
Bütçe Dengesi
-481.091
-223.199
-2.321.421
-1.440.477
-2.694.488
-2.287.970
Faiz Dışı Denge
-179.776
-65.791
231.024
379.312
92.550
-246.630
Kaynak: Muhasebat
* Reelleştirmeler ilgili TÜFE kalemleri kullanılarak yapılmıştır.
Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.
ForInvest Haber
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.
Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.