ANALİZ- Ekim ayı Merkezi Yönetim bütçe Dengesi Verileri Değerlendirmesi (Akbank)

İlgili Dosyayı Görüntüle
KolayAnla Bu haberi yapay zeka ile KolayAnla

Bütçe Dengesi:

· Merkezi yönetim bütçe dengesi ekim ayında 481,1 milyar TL ile Hazine nakit dengesinin üzerinde (-329,9 milyar TL) açık verdi. Faiz dışı açık ise 179,8 milyar TL oldu (Grafik 1). 2025 yılı aynı döneminde bütçe dengesi 223,2 milyar TL, faiz dışı denge ise 65,8 milyar TL açık vermişti. Böylece, 12 aylık birikimli bütçe açığı 2,4 trilyon TL'den 2,7 trilyon TL'ye yükselirken (%GSYİH: -3,3), 12 aylık birikimli faiz dışı fazla 206,5 milyar TL'den 92,6 milyar TL'ye (%GSYİH: 0,1) geriledi (Grafik 2).

Grafik 1. Bütçe Dengesi ve Hazine Nakit Dengesi (milyar TL)

Grafik 2. Bütçe Dengesi ve Hazine Nakit Dengesi (12 aylık birikimli, milyar TL)

· Mevsimsellikten arındırılmış (m.a.) olarak bütçe dengesinde ve faiz dışı bütçe dengesinde aylık bazda bozulma görüldü (Grafik 3). Bu durum gelir artışının harcama artışından daha sınırlı artmasından kaynaklandı. Faiz ödemelerindeki yüksek seyrin artarak sürmesi de bütçe açığının artmasında rol oynadı (Grafik 4).

Grafik 3. Faiz Dışı Bütçe Dengesi

(milyar TL)

Grafik 4. Gelir ve Giderler

(mev. ard., milyar TL)

Kaynak: HMB, Akbank

Bütçe Gelirleri:

· Merkezi yönetim bütçe gelirleri, ekim ayında yıllık %13,2 artışla 1.298,3 milyar TL olarak gerçekleşti. Böylece Ocak-Ekim döneminde yıllık %32,1 artışla 13.406 milyar TL oldu. OVP'ye göre 2026 yıl sonu tahmini 17,0 trilyon TL olup, ilk on ayda tahminin %79'u gerçekleşmiş oldu.

* Vergi gelirleri yıllık artışında ivme kaybı görülüyor; ekimde yıllık bazda %16,9 artışla 1.141 milyar TL'ye yükseldi. Vergi gelirlerinde yılın on aylık döneminde ise yıllık artış %32,2 olarak gerçekleşti.

* Gelir vergisi ekim ayında yıllık %31,3 arttı. Kurumlar vergisinde net tutar beyana dayanan kurumlar vergisi kalemi kaynaklı ekim ayında -19,3 milyar TL ile negatif değer aldı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise gelir vergisi aylık %6,2 artarken, kurumlar vergisi %2,8 geriledi.

* Dahilde alınan KDV'de yıllık artış eylülde %30,7 oldu. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise eylüldeki aylık bazda %2,5 artışın ardından ekimde %0,2 geriledi.

* ÖTV gelirleri eşel mobil sisteminin etkisiyle nisan ayında bu yana (temmuz ayı hariç) yıllık bazda azalırken; ekim ayındaki yıllık düşüş oranı da %19,8 oldu. Mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık bazda sert düşüş (%10,1) kaydedildi. Petrol ve doğal gaz ürünlerinden elde ÖTV gelirleri eşel mobil sisteminin etkisiyle yıllık bazda %59,8 geriledi. Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV geliri ise satışlardaki zayıflamanın etkisiyle son dört aydır azalış eğiliminde (ağustos: %-8,1, eylül: %-12,7, ekim: %-26,4). Tütün mamullerinden elde edilen ÖTV gelirleri yıllık bazda %11,0 arttı.

* İthalden alınan KDV ise yıllık bazda %31,4 artarken, fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak aylık bazda artış %2,4 oldu.

Grafik 5. Vergi Gelirleri (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)

Grafik 6. Vergi Gelirleri (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)

* Reelleştirmeler ilgili TÜFE kalemleri kullanılarak yapılmıştır.

* Mevsimsellikten arındırılmış olarak vergi gelirleri son üç aydır %2,0 civarında istikrarlı artış gösteriyor. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise vergi gelirlerinde eylüldeki aylık %0,3 artışın ardından ekimde %0,2 düşerek yataya yakın seyretti (Grafik 5 ve 6). Gelir vergisi ve ithalde alınan katma değer vergisi artarken diğer vergi kalemleri aylık bazda geriledi. En belirgin düşüş motorlu taşıtlar kaynaklı özel tüketim vergisinde gerçekleşti.

Bütçe Giderleri:

· Merkezi yönetim bütçe harcamaları ekim ayında yıllık %29,9 artışla 1.779,4 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu gelişmede faiz harcamalarının yüksek seyri de etkili oldu. Böylece Ocak-Ekim döneminde yıllık artış %35,7, toplam harcama tutarı 15.728 milyar TL oldu. OVP'de yıl sonu tahmini 19,7 trilyon TL olup, ilk on ayda tahminin %80'i gerçekleşti.

* Faiz dışı harcamalar ekimde yıllık %21,9 artarken, Ocak-Ekim döneminde yıllık %34,8 artışla 13.175 milyar TL'ye ulaştı.

* Cari transferler yıllık artışında bir yavaşlama görülüyor. Eylülde yıllık %48,7 artışın ardından ekimde artış %18,2 oldu. KİT görevlendirme kalemi ekim ayında 66,6 milyar TL oldu. Bu tutarın 65,3 milyar TL ile neredeyse tamamı Elektrik Üretim A.Ş.'ye, 1,37 milyar TL'si ise Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'na transfer edildi. Ocak-Ekim döneminde ise toplam transfer tutarı 308,5 milyar TL'ye ulaşırken; bu tutarın 205 milyar TL'si Elektrik Üretim A.Ş.'ye, 91 milyar TL'si BOTAŞ'a ve 7,8 milyar TL'si Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu'na ait. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise cari transferler aylık bazda son iki aydır düşüş gösteriyor; ekimde aylık azalış %1,8 oldu.

* Mal ve hizmet alımları yıllık bazda %25,8, personel giderleri ise yıllık bazda %32,8 arttı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık bazda mal ve hizmet alımları ekimde aylık %6,7 azaldı. Personel giderleri aylık sınırlı geriledi. Yatırım harcamalarını da içeren sermaye giderleri yıllık %16,4 arttı. Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılmış olarak ise aylık %1,5 azaldı. Sermaye transferleri yıllık %12,7 azalışla 55,3 milyar TL olarak gerçekleşti.

* Borç verme kalemi ekimde yıllık bazda %39,6 arttı; 30,2 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu tutarın 20,8 milyar TL'sini KİT'lere borç verme kapsamında sermaye transferleri oluşturdu; 19,0 milyar TL'si T.C. Devlet Demiryolları'na, 1,8 milyar TL'si Türkiye Taşkömürü Kurumu'na transfer edildi. Ocak-Ekim döneminde ise toplam transfer tutarı 225 milyar TL oldu.

o Faiz harcamaları ekimde yıllık %91,4 artışla 301 milyar TL'ye yükselirken, yılın ilk on ayında ise %40,3 artışla 2.552 milyar TL oldu. OVP yıl sonu tahmini 2.825 milyar TL olup, ilk on ayında tahminin %90'ı gerçekleşmiş oldu.

o Fiyat ve mevsim etkilerinden arındırılarak incelendiğinde, faiz dışı harcamalar son iki aydır düşüş gösteriyor (Grafik 7). Alt detaylara bakıldığında; sermaye transferleri dışındaki tüm kalemler ekimde aylık bazda geriledi.

Grafik 7. Faiz Dışı Bütçe Harcamaları (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)

Grafik 8. Faiz Dışı Bütçe Harcamaları (milyar TL, mev. ard., 2025 fiyatlarıyla)

Tablo 1. Bütçe Dengesi (Milyon TL)

Aylık

İlk 10 Ay Birikimli

12 Aylık Birikimli

Eki.26

Eki.25

Eki.26

Eki.25

Eki.26

Eki.25

Merkezi Yönetim Gelirleri

1.298.285

1.147.070

13.406.085

10.151.995

16.080.966

11.971.001

Genel Bütçe Gelirleri

1.277.523

1.112.580

13.069.982

9.873.283

15.687.380

11.638.757

Vergi Gelirleri

1.141.117

976.016

11.543.099

8.729.521

13.863.405

10.257.137

Gelir Vergisi

398.205

303.370

3.291.227

2.250.908

3.853.563

2.602.290

Kurumlar Vergisi

-19.261

8.105

1.230.141

868.140

1.585.875

1.073.119

Dahilde Alınan Katma Değer Vergisi

209.632

160.439

1.726.156

1.264.992

2.017.104

1.458.527

Özel Tüketim Vergisi

149.348

186.189

1.586.231

1.580.346

2.030.200

1.893.772

İthalde Alınan Katma Değer Vergisi

208.222

158.440

1.802.451

1.383.287

2.143.361

1.627.575

Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri

12.912

12.431

262.047

169.062

293.236

192.401

Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler

6.301

7.489

68.879

97.025

82.679

134.064

Faizler, Paylar ve Cezalar

115.375

114.021

1.144.792

833.366

1.391.874

992.299

Sermaye Gelirleri

1.805

2.565

50.120

40.977

54.209

57.639

Alacaklardan Tahsilat

13

58

1.045

3.333

1.976

5.217

Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri

15.184

30.221

259.961

222.009

307.418

268.591

Düzen. ve Denet. Kurumların Gelirleri

5.578

4.270

76.142

56.703

86.168

63.653

Merkezi Yönetim Harcamaları

1.779.376

1.370.269

15.727.506

11.592.472

18.775.454

14.258.970

Faiz Hariç Harcamalar

1.478.061

1.212.861

13.175.061

9.772.683

15.988.415

12.217.631

Personel Giderleri

441.970

332.835

4.282.999

3.071.651

4.845.379

3.489.367

Sosyal Güv.Kur. Devlet Primi

54.485

41.469

539.226

377.370

616.329

433.988

Mal ve Hizmet Alımları

126.211

100.324

1.084.304

761.229

1.395.991

990.707

Cari Transferler

615.217

520.301

5.646.039

4.328.003

6.726.615

5.101.396

Sermaye Giderleri

154.660

132.922

1.037.679

895.591

1.487.979

1.202.923

Sermaye Transferleri

55.349

63.402

278.017

146.965

491.189

725.632

Borç Verme

30.169

21.608

306.796

191.875

424.934

273.619

Faiz Harcamaları

301.315

157.408

2.552.445

1.819.788

2.787.039

2.041.339

Bütçe Dengesi

-481.091

-223.199

-2.321.421

-1.440.477

-2.694.488

-2.287.970

Faiz Dışı Denge

-179.776

-65.791

231.024

379.312

92.550

-246.630

Kaynak: Muhasebat

* Reelleştirmeler ilgili TÜFE kalemleri kullanılarak yapılmıştır.

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.


ForInvest Haber

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Tüm Haberler