TÜBA/Şeker: İklim krizi aynı zamanda bir sağlık krizidir

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (31st Conference of the Parties-COP31)) kapsamında Antalya'da düzenlenen "Science and Leadership for Climate-Resilient Health Systems" (İklime Dirençli Sağlık Sistemleri İçin Bilim ve Liderlik) başlıklı uluslararası etkinlikte konuştu.

İklim krizinin aynı zamanda bir sağlık krizi olduğuna dikkat çeken Başkan Şeker, bilimsel akademilerin iklim-sağlık politikalarının oluşturulmasında bağımsız bilimsel danışmanlık, ulusal araştırma kapasitesinin güçlendirilmesi ve eşitlikçi uluslararası iş birlikleri yoluyla etkin rol üstlenmesi gerektiğini vurguladı. 

ForInvest Haber'e gönderilen açıklama şöyle: 

"İklim Krizi Aynı Zamanda Bir Sağlık Krizidir"Konuşmasına iklim krizinin sağlık boyutuna dikkat çekerek başlayan TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker; sıcak hava dalgaları, kuraklıklar, seller ve orman yangınlarının insan sağlığını doğrudan etkilediğini, bunun yanı sıra gıda ve su güvenliğini tehdit ettiğini, ekosistemleri bozduğunu ve belirli bulaşıcı hastalıkların yayılmasını artırdığını ifade etti.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2000-2019 yılları arasında dünya genelinde her yıl yaklaşık 489 bin sıcaklıkla ilişkili ölüm meydana geldiğini hatırlatan Şeker, yaşlılar, çocuklar, açık havada çalışanlar ve kaynakları sınırlı toplulukların iklim kaynaklı sağlık risklerine karşı daha savunmasız olduğunu belirtti.

Bu sorunların çözümünde "Tek Sağlık" (One Health) yaklaşımının benimsenmesi gerektiğini vurgulayan Şeker, insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini ifade etti. Tek Sağlık yaklaşımının yalnızca bir kavram olarak kalmaması, bakanlıkları, yerel yönetimleri, üniversiteleri, araştırma kurumlarını ve bilim akademilerini bir araya getiren bir yönetişim modeline dönüşmesi gerektiğini kaydetti.

TÜBA'dan Bilim ve Politika Arasında KöprüBilim akademilerinin iklim ve sağlık politikalarına katkısını üç temel başlıkta değerlendiren Şeker, ilk olarak bağımsız bilimsel danışmanlığın politika yapım süreçlerine daha fazla dâhil edilmesi gerektiğini söyledi. Akademilerin farklı disiplinlerden uzmanlığı bir araya getirerek hükümetlere güvenilir bilimsel kanıtlar ve uzun vadeli değerlendirmeler sunabileceğini belirten Şeker, iklim ve sağlık sorunlarının halk sağlığı, çevre bilimleri, tarım, mühendislik ve sosyal bilimlerin ortak çalışmasını gerektirdiğini ifade etti.

TÜBA'nın bu doğrultuda yürüttüğü çalışmalara da değinen Şeker, 2020 yılında yayımlanan "Türkiye'de İklim Değişikliği ve Halk Sağlığı Raporu" ile COP31 için hazırlanan "COP31 Eylem Gündemi Hedefleri: Sentez Raporu"nu örnek gösterdi. Söz konusu sentez raporunun iklime dirençli şehirler, elektrifikasyon, döngüsel ekonomi, iklim eğitimi ve iklim finansmanı dâhil altı alanda bilime dayalı öneriler ve uygulamaya yönelik yol haritaları sunduğunu belirtti. Daha temiz enerji, iyi planlanmış şehirler ve dayanıklı altyapının aynı zamanda daha sağlıklı toplumların oluşmasına katkı sağladığını vurguladı. İkinci olarak önleyici sağlık hizmetlerinin ve ulusal kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi gerektiğini dile getiren Şeker, iklime dayanıklı sağlık sistemlerinin yalnızca krizlere müdahale eden değil, riskleri henüz acil duruma dönüşmeden azaltabilen sistemler olması gerektiğini söyledi. Türkiye'de TÜBA, TÜBİTAK ve TÜSEB'in bilimsel danışmanlık, araştırma fonlarının sağlanması ve bilginin uygulamaya aktarılması alanlarındaki birbirini tamamlayan rollerinin bu iş birliğine örnek oluşturduğunu ifade etti. Üçüncü başlık olarak eşitlikçi uluslararası bilimsel iş birliğine dikkat çeken Şeker, iklim kaynaklı sağlık risklerinin sınırları aştığını ancak ülkelerin bu risklere karşı mücadele kapasitelerinin eşit olmadığını belirtti. Her ülkenin kendi bilimsel kanıtlarını oluşturabilmesi, araştırmacılarını yetiştirebilmesi ve kendi önceliklerini belirleyebilmesi gerektiğini vurgulayan Şeker, sürdürülebilir ve iklime dayanıklı sağlık sistemlerinin dışarıdan hazır olarak alınamayacağını; yerel bilgi, kurumlar ve uzmanlıkla inşa edilmesi gerektiğini kaydetti.

"Akademiler Köprü Görevi Üstlenebilir"Moderatör Dr. Victor J. Dzau'nun, bilimsel akademilerin özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde ulusal araştırma kurumlarının iklim ve sağlık politikaları üzerindeki etkisini nasıl artırabileceğine ilişkin sorusunu yanıtlayan Şeker, üç somut öneri paylaştı.

İlk olarak, sağlık, tarım ve çevre bakanlıklarını bir araya getiren "Tek Sağlık" konseylerinin kurulmasını öneren Şeker, bilim akademilerinin bu konseylerin bilimsel sekreterliğini üstlenebileceğini belirtti. Bilimsel danışmanlığın yalnızca ihtiyaç duyulduğunda başvurulan bir mekanizma olmaması, bütçeleme ve planlama süreçlerinin düzenli bir parçası hâline gelmesi gerektiğini ifade etti. İkinci olarak, ülkelerin kendi koşullarını yansıtan bölgesel bilimsel kanıtlara ve veri sistemlerine ihtiyaç duyduğunu vurgulayan Şeker, bir sıcak hava dalgasının farklı coğrafyalarda farklı etkiler oluşturduğunu belirterek her ülkenin kendi araştırmacılarını ve veri üretme kapasitesini geliştirmesi gerektiğini söyledi. Türkiye'de TÜBA, TÜBİTAK ve TÜSEB arasındaki iş bölümünü bu modele örnek gösteren Şeker, kurumların bilimsel danışmanlık, araştırma finansmanı ve uygulama alanlarındaki tamamlayıcı rollerine dikkat çekti. Üçüncü önerisinin eşit ortaklık olduğunu belirten Şeker, düşük ve orta gelirli ülkelerden araştırmacıların uluslararası projelerde yalnızca veri toplayan kişiler olarak değil, araştırma sorularını belirleyen ve bilimsel süreçlere yön veren ortaklar olarak yer alması gerektiğini ifade etti. Türkiye'de eğitim alarak ülkelerine dönen genç doktorların bu yöndeki iş birliğine somut katkı sunduğunu kaydetti. Şeker, yanıtını "Kısacası: konseyler kurun, veri üretin, insanlara yatırım yapın. Akademiler, bu üç adımın hepsinde köprü görevi görebilir." sözleriyle tamamladı.

"Başarı, Koruduğumuz Hayatlar ve Oluşturduğumuz Dirençle Ölçülmeli"Panelin kapanış bölümünde iklim ve sağlık alanındaki çalışmaları ilerletmek için atılması gereken en önemli adımlara ilişkin değerlendirmelerini paylaşan Şeker, artık iklim-sağlık sorununu fark etme aşamasından ölçülebilir sonuçlar elde etme aşamasına geçilmesi gerektiğini söyledi.

Bilimsel akademilerin sorumluluğunun raporlar ve öneriler hazırlamakla sınırlı olmadığını belirten Şeker, hükümetlerin önceliklerini belirlemelerine, politikalarının etkisini değerlendirmelerine ve kaydedilen ilerlemeyi izlemelerine yardımcı olmaları gerektiğini ifade etti. Bilimsel araştırmalar, sağlık profesyonelleri ve karar vericiler arasında daha güçlü bağlar kurulmasının önemine de dikkat çekti. Bilimsel ilerlemenin yalnızca daha fazla kaynağa sahip ülkelerin değil, tüm ülkelerin yararına olması gerektiğini vurgulayan Şeker, iklim ve sağlık alanındaki çalışmaların başarısının üretilen stratejilerin sayısıyla değil, korunan hayatlar ve oluşturulan dirençle ölçülmesi gerektiğini belirtti."

ForInvest Haber