IMF'den hayat pahalılığı alarmı: Gıda ve enerji şokları sıklaşacak, yoksulluk derinleşecek

Uluslararası Para Fonu (IMF), gıda ve enerji fiyatlarındaki keskin sıçramaların büyük olasılıkla daha sık görüleceği uyarısında bulundu. IMF, bu tür krizlerin enflasyon beklentilerini daha uzun süre yüksek tutarak yoksulluğu artırdığını ve ekonomik istikrarı tehdit ettiğini belirtti.

Yoksullar daha yüksek enflasyonla karşı karşıya

IMF'nin salı günü yayımlanan araştırması, hükümetlerin fiyat artışlarını hafifletmek için son otuz yılda kullandığı stratejileri inceliyor. Araştırmada, bütçelerinin daha büyük bölümünü günlük ihtiyaçlara ayıran yoksul hanelerin yaşadığı daha yüksek enflasyonu hesaba katan yeni bir ekonomik model de yer alıyor.

Yeni model, standart enflasyon ölçütüyle arasında 0,8 puanlık fark olduğunu gösterdi. Bu fark, 2021-2024 döneminde önceki hesaplamalara göre 23 milyon kişi daha fazla insanın aşırı yoksulluk sınırının altına düştüğüne işaret ediyor.

Günlük ihtiyaç maddelerindeki büyük fiyat artışları tarihsel olarak seyrek görülmüştü. Özellikle küresel ölçekte nadir yaşanan bu şoklar, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinin ve bu yılki Orta Doğu savaşının ardından son beş yılda tekrarlayan bir ekonomik ve toplumsal stres kaynağı oldu.

IMF'de araştırmaya eş başkanlık eden ekonomist Chiara Maggi, "Kısacası hayat pahalılığı krizleri fiyat istikrarını etkiliyor, yaşam standartlarını düşürüyor ve eşitsizliği kötüleştiriyor" dedi. Araştırma, gelecek hafta yayımlanacak Dünya Ekonomik Görünümü raporunun ikinci bölümünü oluşturuyor.

Enflasyon beklentileri kriz sonrası yıllarca yüksek kalıyor

IMF'nin verileri, hayat pahalılığı krizleri sırasında kısa ve orta vadeli enflasyon beklentilerinin belirgin biçimde arttığını, krizin başlangıcından üç yıl sonra bile kriz öncesi seviyenin belirgin şekilde üzerinde kaldığını gösteriyor. Beş yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentileri ise başlangıçta sınırlı arttı, ancak krizden üç yıl sonra bile yüksek seyretti. Bu durum faiz artışlarına yol açabilir.

En etkili yöntem hedefli transferler

IMF, savunmasız kesimleri korurken fiyat sinyallerini de muhafaza etmesi nedeniyle hedefli transferlerin en iyi yol olduğunu belirtti. Fiyat kontrolleri ve tüketim vergisi indirimleri gibi fiyatları baskılamaya yönelik adımların hükümetlere maliyeti üç ila altı kat daha yüksek olabiliyor. Üretici sübvansiyonlarının maliyeti ise 22 kata ulaşabiliyor.

IMF, çok sayıda ülke aynı anda sübvansiyon uyguladığında geniş kapsamlı önlemlerin etkisinin azalabileceğini de kaydetti. Maggi, gelişmekte olan ülkelerin sıklıkla tercih ettiği üretici sübvansiyonlarının özellikle verimsiz olduğunu söyledi. Bu sübvansiyonlar, daha sonra ihraç edilen malların maliyetini düşürebildiği için yerli vergi mükelleflerinin yurt dışındaki tüketicileri fiilen sübvanse etmesine yol açıyor.

Küresel büyüme tahmini %3

IMF geçen ay, küresel ekonominin Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı enerji şokunu korkulandan daha iyi atlattığını açıklamıştı. Küresel üretimin 2026'da yaklaşık %3 büyümesi bekleniyor, ancak riskler yüksek seyrediyor. Bu oran, IMF'nin temmuz tahminindeki %3,0 ile örtüşürken 2024 ve 2025'teki ortalama %3,5'lik büyümenin altında kalıyor.

Temmuz tahmini, savaşın temmuz ortasında yatışacağı varsayımına dayanıyordu. Ancak İran ve ABD son aylarda saldırılarını tırmandırdı, savaş komşu ülkelere de sıçradı.